“ACT: waarom je hoofd blijft doorgaan en hoe je het weer stiller krijgt”
Je werkdag stopt, maar je hoofd niet
Je klapt je laptop dicht, einde werkdag. En toch… je hoofd draait door. Alsof er ergens een tabblad open staat dat niet meer sluit. Je herhaalt dat gesprek, herschrijft die mail en denkt alvast vooruit naar morgen. En ondertussen ben je “thuis”.
Als je dit herkent, dan is er niets mis met jou. Je doet niet moeilijk en je bent niet ‘te veel’. Je systeem staat gewoon al een tijd op scherp. Het doet precies wat het geleerd heeft: aan blijven staan.
Na de basiscursus ACT heb ik nu ook de verdiepingscursus afgerond. Niet omdat ik nog een model zocht, maar omdat ik in coachtrajecten vaak hetzelfde zie: slimme, betrokken professionals die blijven doorgaan terwijl het vanbinnen volloopt. In deze blog vertel ik waarom ik ACT zo graag inzet als vaardigheid die je helpt om met meer rust en richting te leven en werken.
De echte oorzaak: niet werkdruk, maar wat er vanbinnen gebeurt
Vaak is werkdruk namelijk niet het echte probleem. Het probleem is dat je na werk niet echt terugschakelt. Je lijf staat nog in “alert”, je hoofd blijft oplossingen draaien en je brein is nog bezig met verwerken en oplossen terwijl de werkdag al voorbij is.
Dat zie ik vooral bij mensen die veel dragen: slim, betrokken en loyaal. Zij kunnen lang doorgaan, tot het ineens niet meer gaat. Bij loopbaanvragen wordt het vaak nog verraderlijker. Je wilt helderheid, maar je hoofd wil eerst zekerheid. Dus ga je denken, wegen, twijfelen en nog eens denken. Ondertussen raak je steeds verder verwijderd van wat je eigenlijk al voelt.
ACT helpt je om daar eerder uit te stappen. Niet door stress weg te poetsen, maar door te trainen in ruimte en richting: aanwezig blijven bij wat er vanbinnen gebeurt en keuzes maken die kloppen.
ACT is geen trucje, maar een andere manier van omgaan met stress
ACT staat voor Acceptance and Commitment Therapy. Dat klinkt misschien alsof je een theorieboek moet gaan lezen, maar het tegenovergestelde is waar. ACT gaat juist niet over nog meer nadenken.
Het gaat over het trainen van vaardigheden: leren aanwezig blijven bij wat er vanbinnen gebeurt, met mildheid in plaats van strijd. Zo hoef je niet te wachten tot het rustig is, maar kun je wel stappen zetten richting wat jij belangrijk vindt. Dat is de kern.
Niet: “maak je stress weg.”
Wel: stop met jezelf leeg te trekken in de strijd tegen stress. Daar gaat namelijk vaak de meeste energie naartoe.
Waarom je hoofd blijft piekeren
Piekeren is vaak je brein dat zegt: “Let op, dit is belangrijk, dit moet je goed doen.” Alleen bij stress gaat je brein snel op automatische stand: meer denken voelt als meer controle en dus als meer veiligheid.
Dus ga je:
- nog eens analyseren
- scenario’s maken
- jezelf overtuigen
- jezelf onder druk zetten
- “even” een oplossing forceren
Ondertussen raakt je lijf steeds verder uit de herstelstand. ACT maakt één ding glashelder: als je brein altijd “oplossen” inzet om rust te krijgen, gaat het juist steeds harder werken terwijl jij eigenlijk moet kunnen terugschakelen.
Controle is een prachtige kwaliteit, tot het je enige stand wordt.
Hoe ACT eruitziet in mijn coaching
Ik coach in de buitenlucht. Niet omdat dat alleen gezellig is (ook), maar omdat buiten sneller zichtbaar wordt wat er gebeurt. Binnen kun je veel nog wegpraten. Buiten voel je het eerder. En dat is precies de bedoeling: niet alleen inzicht, maar nieuw gedrag.
Hier zijn voorbeelden van wat we letterlijk trainen:
1. Gedachten leren zien als gedachten
Een gedachte als “Ik moet dit fixen” klinkt als een feit, maar het is een zin in je hoofd. Soms schrijven we die op een Post-it en kijken we er samen naar, met afstand. Niet om hem weg te krijgen, maar om te ervaren: ik kan dit denken en tóch kiezen.
“Mijn hoofd mag praten… maar ik hoef niet automatisch te volgen.”
2. Ruimte maken voor spanning
Veel mensen zijn bang dat als ze één seconde bij het gevoel blijven, ze omvallen. Dus duwen ze het weg, drukken ze door of verdoven ze zichzelf met drukte, schermen, wijn of nog een taak.
In ACT oefenen we met spanning voelen zonder te verdrinken. Niet zweverig, maar heel praktisch: adem, lichaam en grond onder je voeten. En dan merken mensen vaak iets wat ze al maanden niet gevoeld hebben: “ik kan dit dragen”.
3. Uit je rol stappen
Loopbaanvragen gaan zelden alleen over werk. Ze gaan vaak over identiteit. Bijvoorbeeld:
• “Als ik stop, stel ik teleur.”
• “Als ik niet presteer, ben ik niemand.”
• “Ik moet dit kunnen.”
We onderzoeken dat verhaal niet om te graven, maar om ruimte te maken. Want jij bent niet dat verhaal. Jij hebt dat verhaal. Vanuit die ruimte kun je ineens andere keuzes voelen.
4. Waarden als kompas
Veel mensen zoeken een antwoord op de vraag: “Wat moet ik doen?” ACT draait het om: “Wat vind jij belangrijk?” Wie wil jij zijn in je werk, ook als het spannend is? Daar zit richting.
Daarna maken we het klein en haalbaar: één stap, deze week.
Wat levert ACT je op?
Dit is wat professionals en leidinggevenden vaak teruggeven wanneer ze ACT gaan toepassen:
• “Ik heb meer rust, ook als de druk er nog is.”
• “Ik herstel sneller na een intensieve dag.”
• “Ik heb minder gesprekken in mijn hoofd.”
• “Ik kan mijn grens aangeven en blijf dichter bij mezelf.”
• “Ik krijg weer regie: ik kies, in plaats van reageren.”
• “Ik heb aan het einde van de dag nog energie over.”
• “Ik durf loopbaankeuzes te maken vanuit waarden, niet vanuit moeten.”
En misschien wel het belangrijkste: je gaat merken dat jij niet “het probleem” bent. Je hebt alleen te lang te veel gedragen. En dat kan lichter.
Waarom mensen vaak al snel verschil merken
Dat komt omdat we niet blijven hangen in praten over je leven, maar oefenen in je leven. Buiten, in beweging. Dat maakt het niet zwaar, maar wel effectief. Je traint niet alleen inzicht, maar ook gedrag: nieuwe reacties op oude triggers. En daar zit echte verandering.
Een vraag om even bij stil te staan
Wanneer schiet jij het snelst in “doorgaan”? Maandagochtend, na feedback, bij conflict of als je agenda volloopt?
Als je wilt, loop ik een stuk met je mee.
Ik ben Petra Joziasse. Ik coach in de buitenlucht (in Breda en omgeving). In een traject van 8 sessies (3–6 maanden) werken we aan werkstress, veerkracht en (loopbaan)richting. Praktisch en ervaringsgericht. Niet om je te fixen, maar zodat het lichter wordt terwijl jij jezelf blijft.